Siddappa S/o Lagama Pujari & Ors. v. Smt. Lagamavva W/o Maruti Kesaragoppa & Ors.

Key Legal Principles

Where the competing rights of members over property arise from or depend upon allotments made by a co-operative society, and determination of those rights requires examination of the society's allotment/business decisions, the dispute can fall within Section 70 of the Karnataka Co-operative Societies Act.

In such a case, the statutory mechanism before the Registrar applies and the jurisdiction of the Civil Court is barred in respect of that dispute.

Key Legal Principles (Kannada)

ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವಿನ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕುಗಳು ಸಂಘವು ಮಾಡಿದ ಹಂಚಿಕೆ ಅಥವಾ ಸಂಘದ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹ ವಿವಾದವು KCS Actನ Section 70ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರಬಹುದು.

ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ Registrar ಮುಂದೆ ಇರುವ statutory dispute-resolution mechanism ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ವಿವಾದದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ Civil Courtನ jurisdiction barred ಆಗುತ್ತದೆ.

Summary (English)

1. Facts

The dispute concerned agricultural land belonging to the Shivaji Park Tenant Co-operative Farming Society, Raibag.

The plaintiffs and defendants were members of the co-operative society and claimed rights over portions of land on the basis of allotments made by the society.

The plaintiffs filed a civil suit seeking possession of alleged encroached portions of land.

The defendants contended that the dispute could not be decided by the Civil Court because it was essentially a dispute between members concerning allotment of property by the co-operative society and therefore fell within Section 70 of the Karnataka Co-operative Societies Act, 1959.

The trial Court and First Appellate Court nevertheless entertained the suit and granted relief to the plaintiffs.

The matter reached the High Court in a Regular Second Appeal.

2. Legal Issue

Whether a civil suit is maintainable where the dispute is between members of a co-operative society concerning the allotment and possession of property made by the society, or whether such dispute falls within Section 70 of the Karnataka Co-operative Societies Act and must be decided by the Registrar.

3. Court's Decision

The High Court held that the dispute was one between members of the co-operative society concerning the business of the society.

Therefore, Section 70 of the Karnataka Co-operative Societies Act applied.

The Civil Court had no jurisdiction to entertain the dispute.

The High Court consequently allowed the Regular Second Appeal and set aside the judgments and decrees of the Trial Court and First Appellate Court.

4. Court's Reasoning

The Court examined the nature of the dispute rather than merely the form of the relief claimed.

The society was the owner of the land and its principal business included allotting agricultural lands to its members.

The plaintiffs claimed their rights through an allotment made by the society, while the defendants claimed rights based upon a subsequent allotment/re-allotment made by the same society.

Thus, the central question was which member had been validly allotted the disputed land by the society.

The High Court held that this question directly concerned the business of the co-operative society.

At Para 28, the Court specifically concluded that the dispute was between members concerning the business of the society and therefore attracted Section 70.

The Court also distinguished a situation where a person merely seeks to protect an independent possession from a dispute where the very right to possess the property depends upon an allotment made by the co-operative society.

5. Relevance to Co-operative Banks

This principle is useful to co-operative banks because Section 70 covers several disputes concerning the constitution, management or business of a co-operative society.

The judgment demonstrates that the Court will look at the substance of the dispute to determine whether it falls within the statutory co-operative dispute mechanism.

For a co-operative bank, where a dispute between a member and the bank concerns a matter directly connected with the bank's business and falls within Section 70, the bank can examine whether the Civil Court's jurisdiction is excluded and whether the dispute must instead proceed before the Registrar/competent co-operative authority.

6. Practical Application

For a co-operative bank:

• Identify the real nature of the dispute rather than relying only on the relief claimed in the plaint.

• If the dispute substantially concerns the business, management or member relationship of the co-operative society, examine Section 70.

• If the dispute falls within Section 70, the bank can raise the objection that the Civil Court lacks jurisdiction.

• The bank should distinguish cases where the plaintiff asserts an independent civil right merely involving a co-operative society from cases where the disputed right itself originates from the society's decision/allotment/business.

• This judgment is particularly useful where a member attempts to litigate before a Civil Court a matter that is essentially rooted in a decision of the co-operative institution.

Summary (Kannada)

1. ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳು

ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಶಿವಾಜಿ ಪಾರ್ಕ್ ಟೆನಂಟ್ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ, ರೈಬಾಗ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತು.

ವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ಇಬ್ಬರೂ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು, ಸಂಘವು ತಮ್ಮ ಪರವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಭೂಮಿ ಹಂಚಿಕೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಾದಿತ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು.

ವಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ, ಅತಿಕ್ರಮಿತ ಭಾಗದ ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಿವಿಲ್ ದಾವೆ ಹೂಡಿದರು.

ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ವಾದವೆಂದರೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಿವಿಲ್ ದಾವೆಯಲ್ಲ. ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ, ಸಂಘವು ಮಾಡಿದ ಭೂಮಿ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ ಅಧಿನಿಯಮ, 1959ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 70 ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ Trial Court ಮತ್ತು First Appellate Court ದಾವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ವಾದಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಿದವು.

ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ Regular Second Appeal ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಬಂದಿತು.

2. ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆ

ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಸಂಘವು ಮಾಡಿದ ಭೂಮಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದವನ್ನು ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಿಸಬಹುದೇ, ಅಥವಾ ಅದು KCS Actನ ಸೆಕ್ಷನ್ 70ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ Registrar ಮುಂದೆ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕೇ?

3. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು

ಈ ವಿವಾದವು ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವಿನ ಮತ್ತು ಸಂಘದ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.

ಆದ್ದರಿಂದ KCS Actನ ಸೆಕ್ಷನ್ 70 ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಈ ವಿವಾದವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ held ಮಾಡಿತು.

ಹೀಗಾಗಿ Regular Second Appeal ಅನ್ನು allow ಮಾಡಿ Trial Court ಮತ್ತು First Appellate Court ನೀಡಿದ್ದ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ಡಿಕ್ರಿಗಳನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು.

4. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಾರಣಗಳು

ದಾವೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾದ ಪರಿಹಾರದ ರೂಪವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡದೆ, ವಿವಾದದ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.

ವಿವಾದಿತ ಭೂಮಿ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವುದು ಸಂಘದ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.

ವಾದಿಗಳು ಸಂಘ ಮಾಡಿದ ಹಂಚಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು.

ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳೂ ಸಹ ಅದೇ ಸಂಘ ಮಾಡಿದ ನಂತರದ ಹಂಚಿಕೆ/ಮರುಹಂಚಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು.

ಆದ್ದರಿಂದ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆ, ವಿವಾದಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಘವು ಯಾವ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ನೇರವಾಗಿ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘದ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.

Para 28ರಲ್ಲಿ, ಸದಸ್ಯರ ನಡುವಿನ ಮತ್ತು ಸಂಘದ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ವಿವಾದವು Section 70ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.

5. ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ

ಈ ತತ್ವವು ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ KCS Actನ Section 70 ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘದ constitution, management ಅಥವಾ businessಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿವಾದವು ಯಾವ ರೀತಿಯ relief ಕೇಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದರ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಈ ತೀರ್ಪು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಡುವಿನ ವಿವಾದವು ಬ್ಯಾಂಕಿನ business ಅಥವಾ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಸಂಬಂಧಿತ statutory dispute ಆಗಿದ್ದರೆ, Civil Courtನ jurisdiction barred ಆಗಿದೆಯೇ ಮತ್ತು ವಿವಾದವನ್ನು Registrar/ಸಂಬಂಧಿತ ಸಹಕಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮುಂದೆ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು.

6. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬಳಕೆ

ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಪರವಾಗಿ:

• Plaintನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿರುವ relief ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವಿವಾದದ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮೊದಲು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

• ವಿವಾದವು ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ business, management ಅಥವಾ member relationshipಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೆ Section 70 ಅನ್ವಯಿಸುವುದೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

• Section 70 ಅನ್ವಯಿಸಿದರೆ, Civil Courtಗೆ jurisdiction ಇಲ್ಲ ಎಂಬ preliminary objection ಅನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎತ್ತಬಹುದು.

• Plaintiffನ ಸ್ವತಂತ್ರ civil rightಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಂತ allotment/business decisionನಿಂದಲೇ ಹಕ್ಕು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ವಿವಾದ ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು.

• ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಧಾರ ಅಥವಾ business transactionನ ಮೂಲದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಾದವನ್ನು ಸದಸ್ಯನು ನೇರವಾಗಿ Civil Courtನಲ್ಲಿ ಹೂಡುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಪು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.